Дар зиндагии ҳар миллат лаҳзаҳое ҳастанд, ки сарнавишти як халқро дигар мекунанд. Ин гуна лаҳзаҳо баъзан аз миёни дард, имтиҳон ва рӯзҳои душвор ба вуҷуд меоянд, вале баъдтар ба рамзи умед, эҳё ва пирӯзии хирад табдил меёбанд. Барои миллати тоҷик чунин сана 27 июни соли 1997 мебошад. Дар ин рӯз Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид ва мардуми тоҷик баъди солҳои душвори нооромӣ ба роҳи сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва созандагӣ қадам гузошт.
Созишномаи сулҳ барои Тоҷикистон танҳо як ҳуҷҷати сиёсӣ набуд. Он санади наҷоти миллӣ, рамзи хиради сиёсӣ, нишонаи бедории виҷдони ҷомеа ва далели он буд, ки миллати тоҷик дар лаҳзаҳои ҳассоси таърихӣ метавонад роҳи дуруст, роҳи ақл, сабр ва ваҳдатро интихоб намояд. Ин Созишнома ба мардум на танҳо оромӣ овард, балки ба дилҳо боварӣ бахшид, ки ояндаи давлатро метавон аз нав сохт.
Солҳои аввали истиқлол барои Тоҷикистон осон набуданд. Давлати навтаъсис ҳанӯз пояҳои худро мустаҳкам накарда буд, ки ҷомеа ба гирдоби ихтилоф ва нооромӣ кашида шуд. Дар чунин шароит хатар на танҳо ба сохти давлатдорӣ, балки ба ягонагии миллат, амнияти мардум ва ояндаи кишвар таҳдид мекард. Ҷомеа ба сулҳ ниёз дошт, ба сухани оқилона, ба дасте, ки мардумро дубора ба ҳам биёрад.
Имзои Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ҳамин рисолати бузургро иҷро намуд. Он дар таърихи давлатдории навини тоҷикон нуқтаи гардиш гардид. Аз ҳамон рӯз Тоҷикистон аз роҳи хатарноки ихтилоф ба роҳи созиш, аз фазои ноумедӣ ба фазои умед ва аз парокандагӣ ба сӯи ҳамбастагӣ ҳаракат кард.
Аҳамияти таърихии ин Созишнома пеш аз ҳама дар он аст, ки он барои ҳифзи давлатдории миллӣ замина гузошт. Давлат бе сулҳ устувор намемонад. Қонун, маориф, иқтисод, фарҳанг, илм ва тамоми соҳаҳои ҷомеа танҳо дар фазои оромӣ рушд мекунанд. Созишномаи сулҳ барои барқарор шудани фаъолияти мақомоти давлатӣ, таҳкими қонун, таъмини амният ва оғози корҳои бузурги ободонӣ шароит фароҳам овард.
Ин санади таърихӣ инчунин ба мардуми тоҷик сабақ дод, ки ваҳдат қиматтарин неъмат аст. Ваҳдат сухани зебои расмӣ нест; ваҳдат маънои зиндагии осоишта, мактаби фаъол, хонаводаи ором, кӯдаки хушбахт, донишҷӯи умедвор ва ҷомеаи созандаро дорад. Ваҳдат он аст, ки инсон дар Ватан худро амн ҳис мекунад, ба фардо бовар дорад ва метавонад орзуҳои худро амалӣ созад.
Созишномаи сулҳ аҳамияти бузурги инсонӣ низ дорад. Бо барқарор шудани сулҳ ҳазорон нафар ба зиндагии осоишта баргаштанд, оилаҳо дубора ҷамъ омаданд, деҳаҳо обод шуданд, мактабҳо фаъол гардиданд ва умеди мардум ба оянда зинда шуд. Сулҳ танҳо қатъ шудани низоъ нест; сулҳ барқарор шудани боварӣ миёни одамон аст. Сулҳ он аст, ки дар дили инсон тарс кам шуда, ҷойи онро умед мегирад.
Маҳз баъди истиқрори сулҳ Тоҷикистон имконият пайдо кард, ки ба масъалаҳои бунёдии рушди кишвар рӯ оварад. Сохтмони роҳҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, марказҳои фарҳангӣ, рушди шаҳрҳо ва ноҳияҳо, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва пешрафти иқтисодӣ ҳама ба фазои сулҳу субот вобаста буданд. Агар сулҳ намебуд, ҳеҷ яке аз ин дастовардҳо ба таври устувор амалӣ намешуд.
Дар ин ҷо бояд таъкид кард, ки Ваҳдати миллӣ идомаи мантиқии Истиқлолияти давлатӣ мебошад. Истиқлолият ба миллати тоҷик имконияти доштани давлати мустақилро дод, вале Ваҳдат ин давлатро устувор намуд. Истиқлолият бе Ваҳдат мисли дарахтест, ки решааш ҳанӯз мустаҳкам нест. Ваҳдат бошад, ҳамон решаест, ки давлатро дар замини таърих устувор нигоҳ медорад.
Имсол таҷлили 29-умин солгарди Ваҳдати миллӣ дар доираи 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон маънои рамзӣ дорад. Ин ду сана ба ҳам пайвастанд ва якдигарро пурра мекунанд. Ҳар вақте ки мо аз истиқлол сухан мегӯем, бояд сулҳро низ ба ёд орем. Ҳар вақте ки мо Ваҳдатро ҷашн мегирем, бояд дарк намоем, ки он бо осонӣ ба даст наомадааст.
Барои насли ҷавон донистани аҳамияти Созишномаи сулҳ махсусан муҳим аст. Имрӯз аксари донишҷӯён ва хонандагон дар фазои сулҳу оромӣ ба воя расидаанд. Онҳо солҳои нооромиро надидаанд ва ин хуб аст. Аммо надидани он давра маънои фаромӯш кардани сабақи таърихро надорад. Баръакс, ҷавонон бояд донанд, ки сулҳи имрӯза натиҷаи заҳмат, хирад, гузашт ва масъулияти насли пешин аст.
Ҷавонон бояд Ваҳдати миллиро ҳамчун арзиши зинда эҳсос кунанд. Ҳифзи Ваҳдат танҳо вазифаи давлат ё мақомоти расмӣ нест. Ин вазифаи ҳар як шаҳрванд аст: бо сухани нек, бо эҳтиром ба ҳамдигар, бо риояи қонун, бо таҳсил, бо меҳнати ҳалол ва бо муҳаббат ба Ватан. Ваҳдат аз оила оғоз мешавад, дар мактаб тарбия меёбад, дар донишгоҳ рушд мекунад ва дар ҷомеа қувват мегирад.
Дар ин самт нақши муассисаҳои таълимӣ хеле бузург аст. Донишкадаҳо ва донишгоҳҳо бояд на танҳо мутахассис омода кунанд, балки шахсиятҳои ватандӯст, масъул ва худшинос тарбия намоянд. Ҳар як устод метавонад дар дили донишҷӯ эҳсоси эҳтиром ба сулҳ, қадршиносӣ аз Ваҳдат ва масъулият дар назди Ватанро бедор кунад. Донишгоҳ танҳо ҷойи гирифтани диплом нест; он мактаби андеша, ахлоқ ва шаҳрвандӣ мебошад.
Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ аз нигоҳи сиёсӣ низ таҷрибаи нодир ба ҳисоб меравад. Он нишон дод, ки роҳи муколама ҳамеша аз роҳи муқовимат беҳтар аст. Дар ҳар ҷомеа ихтилофи назар вуҷуд дошта метавонад, вале муҳим он аст, ки ин ихтилофҳо бо фарҳанги гуфтугӯ, эҳтиром ва қонун ҳал карда шаванд. Миллати тоҷик бо ин Созишнома ба ҷаҳон нишон дод, ки сулҳпарварӣ танҳо шиор нест, балки анъанаи амиқи таърихӣ ва фарҳангии мост.
Мо тоҷикон аз гузашта фарҳанги таҳаммул, меҳмоннавозӣ, инсондӯстӣ ва эҳтиром ба калонсолонро мерос гирифтаем. Ҳамин арзишҳо дар лаҳзаи душвори таърихӣ ба мо кӯмак карданд, ки роҳи оштӣ ва ваҳдатро интихоб намоем. Агар миллат решаи маънавӣ надошта бошад, дар рӯзҳои сахт зуд мешиканад. Миллати тоҷик нашикаст, зеро решаҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва маънавии он қавӣ буданд.
Имрӯз, дар замони тағйирёбии босуръати ҷаҳон, ҳифзи сулҳу ваҳдат боз ҳам муҳимтар гардидааст. Ҷаҳони муосир пур аз таҳдидҳои нав аст: ифротгароӣ, ҷудоиандозӣ, ҷангҳои иттилоотӣ, таъсири манфии шабакаҳои иҷтимоӣ ва паст шудани фарҳанги муошират. Дар чунин шароит ҳар як ҷавон бояд зирак бошад, ҳақиқатро аз овоза фарқ кунад ва манфиати Ватанро аз ҳар гуна андешаҳои зараровар боло гузорад.
Ваҳдати миллӣ ба мо меомӯзад, ки миллат танҳо бо забон, таърих ва фарҳанг зинда нест; миллат бо ҳамбастагӣ зинда мемонад. Агар мардум якдигарро эҳтиром кунанд, қонунро риоя намоянд, ба Ватан содиқ бошанд ва барои ободии он саҳм гузоранд, чунин миллат ояндаи равшан дорад.
Созишномаи сулҳ барои Тоҷикистон мисли пуле буд, ки моро аз соҳили нооромӣ ба соҳили оромӣ гузаронд. Аммо нигоҳ доштани ин пул, мустаҳкам кардани он ва ба наслҳои оянда супоридани он вазифаи мо мебошад. Таърихро танҳо хондан кофӣ нест; аз он бояд хулоса бардошт.
Хулоса, Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ яке аз муҳимтарин санадҳои таърихи навини Тоҷикистон мебошад. Он ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшид, давлатро аз хатари парокандагӣ наҷот дод, мардумро дубора ба ҳам овард ва барои рушди минбаъдаи кишвар роҳ кушод. Ин Созишнома собит намуд, ки сулҳ бузургтарин пирӯзӣ ва ваҳдат қавитарин пояи давлатдорӣ аст.
Имрӯз, вақте ки мо Ваҳдати миллиро ҷашн мегирем, бояд бо ифтихор ва ҳамзамон бо масъулият бигӯем: сулҳу ваҳдат мероси муқаддаси миллат аст. Онро бояд ҳифз кард, қадр намуд ва ба оянда бурд. Зеро ояндаи Тоҷикистон танҳо дар фазои сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва меҳнати созанда равшан мегардад.
Ваҳдат — қалби бедори миллат аст.
Сулҳ — нафаси ороми Ватан аст.
Ва Тоҷикистон бо ҳамин ду неъмат ба сӯи фардои ободу пурнур қадам мегузорад.
Исоева Парвина, омӯзгори калони
кафедраи Менеҷмент ва сайёҳӣ
ДТҶТ ба номи С.Раҳимов
